Cerkiew w Bystrem

Cerkiew greckokatolicka pw. św. Michała Archanioła w Bystrem

Położenie

Cerkiew greckokatolicka w Bystrem k. Czarnej umiejscowiona jest na północnym krańcu wsi. Dojechać tam najłatwiej przez Czarną Górną, Lipie, a następnie podążając za znakami Szlaku Architektury Drewnianej. Kierując się do cerkwi warto zwrócić uwagę na przydrożne krzyże. Niewątpliwie, ciekawa jest również, zachowana gdzie nie gdzie, stara zabudowa wsi.
Sama cerkiew stoi z prawej strony drogi zakryta wspaniałym starodrzewiem. Teren wokół jest częściowo ogrodzony, a z przodu znajduje się murowana dzwonnica z 1939 roku.

Historia

Pierwsza Cerkiew powstała w Bystrem około 1607 roku. Następną zbudowano w tym samym miejscu w 1681 roku, przetrwała ona do końca XIX wieku.
Obecna cerkiew powstała na przełomie 1901 i 1902 roku i przyjęła wezwanie św. Michała Archanioła, tak samo jak jej poprzedniczki. Przypuszczalnie projektantem tego budynku był litewski architekt Wasyl Nahirny. Jego dziełem były również cerkwie w Lipiu oraz Lutowiskach. Niestety żadna z nich nie przetrwała.
Do 1951 roku cerkiew pw. św. Michała Archanioła była filią parafii w Michnowcu, która należała do dekanatu żukowskiego. W latach pięćdziesiątych, kiedy w ramach wymiany ziem z ZSRR tereny te powróciły w granice Polski została opuszczona. Nowi mieszkańcy przez niedługi czas korzystali ze świątyni jako kościoła katolickiego, jednakże takiej sytuacji nie zaakceptowały ówczesne władze i cerkiew została całkowicie opuszczona.

Dziś

Cerkiew pw. św. Michała Archanioła w Bystrem istnieje do dziś, aczkolwiek już od niemal 30 lat toczy się walka o jej renowację. Obecnie grozi zawaleniem, przede wszystkim ze względu na fatalny stan kopuły głównej. O jej przetrwanie walczy Towarzystwo Opieki nad Zabytkami będące prawnym właścicielem cerkwi.

Architektura

Cerkiew św. Michała Archanioła w Bystrem to budowla drewniana osadzona na podmurówce z kamienia łamanego. Prezbiterium świątyni skierowane jest ku wschodowi, a sam budynek jest trójdzielny o konstrukcji zrębowej. Swoją budową nawiązuje do stylu cerkwi huculskiej, czyli tak zwanego narodowego stylu ukraińskiego. Cechami charakterystycznymi tego rodzaju cerkwi są rozmieszczenie na planie krzyża greckiego, aczkolwiek zdarzają się również cerkwie trójdzielne na planie podłużnym, oraz jedna bądź trzy kopuły główne. Poza cerkwią w Bystrem w Bieszczadach znajdują się jeszcze trzy budowle tego typu: Chmiel, Hoszów oraz Hoszowczyk.
Prezbiterium cerkwi św. Michała Archanioła zamknięte jest trójbocznie, posiada również 2 zakrystie północną i południową. Nawa główna zbudowana jest na planie prostokąta, zaś przednawie (babiniec) kwadratu. Na osi podłużnej znajdują się trzy kopuły główne a także dwie poboczne nad przybudówkami przylegającymi do nawy głównej. Cerkiew pierwotnie pokryta była gontem, obecnie jej pokrycie zrobione jest z blachy. Całość zaś obiega opasanie oparte na rysiach.

Wnętrze /Wyposażenie

Dużą część wyposażenia świątyni udało się uratować. Zostało ono wywiezione w 1962 roku do Łańcuta, gdzie obecnie jest udostępnione w muzeum. Znajdują się tam między innymi: ikony Chrzest Chrystusa, Wniebowstąpienie, Matka Boska Eleusa, Ukrzyżowanie – ich powstanie jest datowane na XVIII wiek ikona św. Mikołaja – z XIX wieku; Obrazy Matki Boskiej Leżajskiej oraz Jana Chrzciciela – pochodzące z XIX wieku; Figury matki Boskiej z dzieciątkiem oraz anioła – z XIX wieku; krzyże (stojący i ręczny) z XVIII wieku a także krucyfiks, feretron i palka z XIX. We wnętrzu cerkwi do dziś pozostała uszkodzona rama ikonostasu.

Co warto zobaczyć?

W pobliżu cerkwi w Bystrem, podobnie jak w większości tego typu świątyń, znajduje się zabytkowy cmentarz. W obecnej chwili można tam podziwiać 13 nagrobków, które się zachowały; 2 z piaskowca, 8 zakończonych krzyżami żeliwnymi, 2 bez krzyży oraz jeden krzyż żeliwny.

Warto wiedzieć

Zabiegi o uzyskanie funduszy na remont cerkwi rozpoczęto już w 1983 roku. Wtedy też uporządkowano wnętrze cerkwi. Zebrano i zabezpieczono pozostałe wyposażenie oraz zorganizowano stałą ekspozycję fotograficzną dotyczącą zabytków cerkiewnych. Od 1985 roku opiekę nad cerkwią przejęło Bieszczadzkie Towarzystwo Opieki nad Zabytkami.
Na początku lat dziewięćdziesiątych w cerkwi odbywały się imprezy kulturalne. Występowały tu zespoły z Ukrainy, oraz odbył się Festiwal Kultury Karpackiej.
W 1993 roku udało się zabezpieczyć dach świątyni oraz wyremontować cerkiewną dzwonnicę z środków przeznaczonych na ten cel przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.
W 1994 roku cerkiew pw. św. Michała Archanioła w Bystrem została włączona w program prac interwencyjnych „Zabytki cerkiewne”. Środki na cele remontowe przekazane były przez Generalnego Konserwatora zabytków po licznych apelach Bieszczadzkiego Oddziału. Podczas prac wymieniono blachę z pokrycia kopuły i prezbiterium, wymieniono obicie deskowe, zakonserwowano okna i krzyż znajdujący się na kopule. Dzięki tym pracom zlikwidowane zostały przecieki nad ikonostasem.
Wiosną 2011 roku Starosta powiatu Bieszczadzkiego wystąpił do Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków o dofinansowanie kolejnych prac remontowych. Pieniądze zostały przyznane, ale ze względów proceduralnych nie można było ich wykorzystać. W lipcu 2011 roku Towarzystwo Opieki nad Zabytkami wystąpiło o przejęcie cerkwi na własność, co też się stało miesiąc później. Niestety takie działania nie pozwoliły na wykorzystanie pieniędzy już przyznanych na remont. Dziś kopuła cerkwi grozi zawaleniem, jednakże Towarzystwo nie poddaje się. W jego wysiłkach ratowania Bystrzyńskiej cerkwi może pomóc każdy zapoznając się dokładniej ze stroną http://www.cerkiewwbystrem.pl/

Opracowanie: Agnieszka Pytlińska

Kategorie: 
Wskazówki Dojazdu: 

Z drogi wojewódzkiej 896 (Wielka Pętla Bieszczadzka odcinek Czarna Górna - Lutowiska) należy kierować się na Lipie, a później dalej w kierunku Michnowca (warto zobaczyć także cerkiew w Michnowcu) i Bystrego. Końcówka drogi jest szutrowa, cerkiew znajduje się na końcu wsi, nie sposób jej nie zauważyć

Szerokość: 49.315899
Długość: 22.723700

Go to top