Bieszczadzki świat ikony

Ikony w Bieszczadach są od chwili, gdy na obszarze tym pojawiła się ludność ruska. Wraz z nią na tym terenie pojawiło się wyznanie greko-katolickie, z charakterystycznym obrządkiem, cerkwiami, sztuką. Co prawda w 1596 roku Unia Brzeska połączyła kościół prawosławny i katolicki, jednak na teren Bieszczad dotarła dopiero około 100 lat później. W XX wieków wielu mieszkańców wyznania greckokatolickiego zaczęło wracać do prawosławia.

Ikona

Sama Ikona to bardzo specyficzny obraz. Jest ona bardzo ważnym elementem cerkwi, gdzie utożsamiana jest z samym Bogiem. W niej spotyka się Boga poprzez natchnienie Ducha Świętego, które przenika deskę i trafia do serca człowieka. W prawosławiu każda ikona jest kopią swojego pierwowzoru, a odstępstwo jest herezją. Ponieważ sposób podejścia do tego świętego obrazu tak różni się od tego co widzimy na co dzień warto dokładniej przyjrzeć się ikonie.

Ikonopisanie

Warto wiedzieć, że ikon się nie maluje – ikony się pisze. Tworzeniem ikony zajmuje się ikonopisiec, który ma ściśle wytyczone granice, których musi się trzymać. Ikona musi być odbiciem i kontynuacją pierwowzoru. O kunszcie każdego z ikonopiśców świadczy sposób wykonania ikony. Do wykonania ikony używa się jedynie naturalnych „darów bożych”: deska drewniana, klejone płótno, grunt złożony z kredy i kleju kostnego. Farby przygotowuje się z wypalanych glinek i wyciągów roślinnych zmieszanych z żółtkiem kurzym, które je utrwala. Nie ma tu żadnej chemii syntetycznej, żadnego ludzkiego mieszania.

Elementy ikony

W ikonografii, każdy najdrobniejszy szczegół ma swoje znaczenie. Kolor, grymas ust, sposób trzymania ręki, to rzeczy, które pozwalają odczytać ikonę. Nie ma tutaj miejsca na interpretowanie tego, co autor miał na myśli. Ikona jest jasna. Znając symbole w niej występujące każdy może ją odczytać. Poniżej kilka często występujących w ikonach elementów:

  • wąskie usta – pozbawione są zmysłowości, namiętności bądź też łakomstwa;
  • oczy – patrzą w Boski Świat, jego odbicie jest w nich;
  • zmarszczka na czole – oznacza zamyślenie kontemplację natury Boga;
  • złoty – kolor boży;
  • purpura – kolor władcy – Boga w Niebie;
  • biel – kolor czystości, prostoty, boskiego światła;
  • niebieski – kolor innego świata, lecz także kolor Maryi łączącej świat boski i ziemski;
  • czerń – kolor zła.

Przez wieki ikon nie można było kupić. Trzeba było poprosić w monastyrze o łaskę ich posiadania. Zapłatą za jej wykonanie było „co łaska” (czasami stado bydła, a innym razem korzec zboża). Ikona poświęcona mogła być tylko ofiarowana. Dziś się to zmieniło i można zamówić oraz kupić ikonę w warsztatach ikonopiśców.

 

Ikona w Bieszczadach

Jak wcześniej wspomniano Bieszczady zasiedlili ludzie, którzy przywędrowali z Rusi. Byli oni wyznania prawosławnego, a tym samym w miejscach ich zamieszkania powstawały miejsca kultu – cerkwie. Część z nich pozostała do dziś. Można podziwiać ich architekturę i piękne wystroje wnętrz. Podziwiać tam również można wiele przepięknie wykonanych ikon. Jednakże wiele cerkwi także bardzo ucierpiało podczas toczonych na terenie gór walk. Ludzie chcąc ochronić to, co dla nich najważniejsze wiele ikon zabierali i przechowywali w domach. Kiedy walki ustały ikony nie zawsze miały dokąd wrócić. Obecnie wiele z nich znajduje się w Muzeum w Sanoku. Część jest również w Łańcucie.

Opracowanie: Agnieszka Pytlińska

Kategorie: 
Go to top